شهر يزد نيز خود، در دره وسيع و خشكي در ميانه دو كوهستان شيركوه به ارتفاع 4075 متر و خورنق واقع شده و اين موقعيت جغرافيايي، خود به بقاي اين شهر كمك بسيار كرده است. چرا كه بسياري از مردم به هنگام تابستان، از شهري با درجه حرارت بسيار بالا و كشنده به دهكده هاي غريب كوهستان «شيركوه» پناه مي برده اند. بنا به مندرجات برخي كتب و منابع تاريخي، محققان به سنگ نبشته هايي نيز در اين ناحيه دست يافته اند كه متعلق به هشت يا نه هزار سال پيش است. با توجه به شرايط آب و هوايي، يزد شهري پر رفت و آمد نيست و جهانگرداني كه غالبا به منظور بازديد از آثار و اماكن تاريخي به يزد سفر مي كنند، نسبت به شدت گرما و آب و هواي خشك آن با چشم پوشي و اغماض، برخورد مي كنند.

استان يزد، با شهرهایی در دل کویر
در استان يزد، شهرهاي بسياري در دل كوير و يا در كناره كوير جاي داشته اند كه بسياري از آنها اكنون در زير تل ناشي از توفان هاي شن مدفون گشته اند. يزد و مردمان آن با آن كه همواره با توفان هاي مهيبي دست در گريبان بوده اند اما به دقت از شهر و يادگارهاي تاريخي اش محافظت كرده اند.

نكته جالب و خواندني ديگر درباره شهر يزد، آن است كه اين شهر هرگز مورد حمله اقوام مهاجم از قبيل اعراب يا مغولان قرار نگرفته است. امروزه نيز شما هرگز خبري از منازعه و دعواهاي خياباني، يا دزدي و راهزني و تجاور و آدم كشي و مانند آن در اين شهر نمي شنويد. امنيت شهر يزد، چنان كه آل احمد در كتاب يزد در سفرنامه ها آورده، در ادوار گذشته نيز عامل مهمي در جذب مسافران و تاجران به يزد بوده است. (از جمله در سفرنامه ماركوپولوي ونيزي)

اكنون به اين پرسش مي پردازيم كه چه چيزي يزد را به عنوان يك شهر تاريخي معرفي مي كند. برخي از ويژگي هاي تاريخي يزد را به اختصار مطرح مي كنيم كه البته اين موارد قابل افزايش و تكميل است:

ساختار كلي در قسمت قديمي شهر يزد  

قسمت قديمي شهر يزد كه تحت حفاظت قرار گرفته، ساختاري چنان منسجم دارد كه در هيچ جاي ديگري مشابه آن را نمي توان يافت. ساختار منسجمي از كوچه هاي باريك و ديوارهاي بلند كه عابران و رهگذران را از تابش مستقيم نور خورشيد در فصل تابستان، و وزش بادهاي سرد در زمستان، در امان نگاه مي دارد. علاوه بر اين، بازار سرپوشيده، كاروانسراها، قلعه ها، آب انبارها و بادگيرها نيز از شاخصه هاي برجسته معماري يزد است كه آن را از شهرهاي ديگر متمايز مي كند.

ساختار يا ساختمان خانه هادر قسمت قديمي شهر يزد  

اگر نظري گذرا به كتابخانه خود بيفكنيد، به راحتي در خواهيد يافت كه از يزد و طرح ساختمان ها و سبك معماري آن در بسياري از كتب معماري ياد شده است. از جمله، اين نكته كه در شهر يزد، تمام خانه ها از مصالحي چون كاهگل و خشت خام ساخته شده و مشتمل است بر ديوارهاي بسيار بلند و سربركشيده كه مانع تابش مستقيم اشعه خورشيد در تابستانند. همچنين اتاقي بزرگ به نام تالار، كه يك سوي آن باز و كاملا رو به فضاي بيروني است و غالبا به هنگام عصر مورد استفاده قرار مي گيرد، چرا كه تالار هميشه در آن بخش از منزل كه مستقيماً در جهت غروب آفتاب يا مغرب است جاي دارد، و اتاق ها همگي در سمت ديگري از خانه ساخته مي شوند. حوض، درست در وسط حياط جاي دارد و به راحتي از تمام اتاق ها و يا تالار خانه، قابل مشاهده است. همچنين اتاقي نيز در جلوي تالار قرار دارد كه به راحتي در معرض تابش نور خورشيد قرار داشته و در زمستان، محل گرمي است كه مورد استفاده بسيار قرار مي گيرد.

و اما كلاه فرنگي، كه آن نيز بخشي ديگر از خانه هاي يزد است و غالباً براي صرف ناهار، عصرانه و يا خواب سبك بعدازظهر هاي تابستاني، مورد استفاده قرار مي گيرد. نوعي خاص از كلاه فرنگي درست در وسط سقف منزل تعبيه مي شود كه سبب هدايت باد از هر شش جهت به درون خانه مي گردد. اين نوع كلاه فرنگي ها كاملاً از بادگيرها كه بعدا به آنها نيز خواهم پرداخت متفاوتند، ‌اگر چه آنها نيز از ناحيه كف منزل، چيزي شبيه به كلاه كابوها به نظر مي رسند.

اكنون به زير زمين در خانه هاي يزد مي پردازيم كه در تمامي خانه هاي قديمي، مورد استفاده بسيار بوده و هست چرا كه از نظر دما، حدود 20 درجه خنك تر از بخش هاي فوقاني منزل بوده و از همين روست كه بيشتر مردم، حتي در حال حاضر نيز براي فرار از شدت گرما، به زيرزمين ها روي مي آورند، چرا كه زيرزمين ها نوعي يخچال هاي طبيعي در عمق خاك هستند كه قدري گودتر از سطح زمين، حفر و ساخته شده و به منظور ذخيره سازي و نگاهداري ميوه جات و غذاهاي فاسد شدني كه نگهداري آنها مستلزم درجه حرارت بسيار پايين است، مورد استفاده قرار داشته و هنوز هم در ميان بسياري از مردمي كه در بخش هاي قديمي شهر اسكان دارند، مورد استفاده است.
عنوان اصلی گفتار: دومين شهر تاريخي جهان به كوير معنا بخشيده است
نویسنده گفتار : مهدي واعظ
منبع : www.chn.ir
/پایان متن //